(tải về miễn phí toàn bộ chuyên đề trên Thế Giới Số 78: tại đây) 

Trong lịch sử ngành vận tải thế giới, việc tìm giải pháp quản lý và trao đổi thông tin giữa xe, tài xế với trung tâm điều hành chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Sự phát triển của CNTT cùng với những bước tiến mạn mẽ của ngành viễn thông đã giúp đơn giản hóa đi rất nhiều những khó khăn đó thông qua GPS. Nay nó cũng bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam với giải pháp VietMap GPS Tracking.

Tôi đang ở đâu thế này!

Đấy gần như là khao khát tột bực của mọi ông chủ hãng xe. Khi CNTT và viễn thông còn chưa phát triển, câu hỏi "xe/người hiện đang ở đâu? Như thế nào? Có trục trặc gì không?" luôn là một trong những ám ảnh lớn nhất của các công ty chuyên ngành vận tải.

Đặc biệt, tỷ lệ thuận với quy mô, những công ty ấy phải giải quyết bài toán quản lý với những đội phương tiện lớn về số lượng, và địa bàn họat động trải rộng. Cùng với sự phát triển của kinh tế, xã hội và ngành dịch vụ, ngày một xuất hiện nhiều hơn những mô hình công ty vận tải phức tạp trong thực tế: các công ty vận tải hàng hóa và hành khách đường dài, xe buýt vận chuyển theo tuyến cố định, các công ty taxi, các công ty chuyên cho thuê xe, và các loại hình vận tải khác như tàu thủy, hàng không...

Ngoài ra, các công ty có đội xe công vụ như xe cứu thương, xe chở tiền, bưu phẩm... cũng luôn có yêu cầu nghiêm ngặt về bảo mật, an toàn, yêu cầu chính xác về vị trí và thời gian để có thể ứng cứu khẩn cấp.

Không chỉ các ông chủ (với nỗi bận tâm lớn nằm ở việc nhân viên mình có xé lẻ hay tạt ngang, tạt dọc không), các khách hàng của các công ty sử dụng dịch vụ vận tải cũng thường muốn biết vị trí hiện tại của lô hàng được thuê vận chuyển và thời điểm hàng tập kết. Thông tin càng chi tiết càng thể hiện đẳng cấp vận tải của mỗi hãng. Bởi thế, dễ hiểu vì sao các công ty cung cấp dịch vụ vận tải luôn muốn biết được tình trạng của phương tiện từ vị trí trên lộ trình, tình trạng động cơ, tốc độ vận hành của xe, mức tiêu thụ nhiên liệu... Tương tự là các hãng taxi, các nhu cầu quản lý còn có: vị trí xe taxi gần khách hàng nhất, tình trạng rảnh/bận, quãng đường đã đi...

Nắm được thông tin hành trình của từng phương tiện, các hãng vận tải cũng sẽ có cơ sở chính xác xây dựng, theo dõi và đánh giá kế hoạch vận tải, kế hoạch bảo trì – bảo dưỡng, đánh giá hiệu quả công tác điều vận và kỹ năng vận hành xe của tài xế... Để có thể kiểm soát và vận hành được những mô hình vận tải đa dạng như thế đòi hỏi rất nhiều kĩ năng tổ chức và xử lý tình huống của các nhà quản lý. Và đôi khi, chỉ chừng ấy là không đủ!

Những giải pháp truyền thống

Qua từng thời điểm, giai đoạn lịch sử, người ta tìm ra không ít các phương pháp quản lý xe và đội xe. Tựu chung lại, vẫn luôn là bài toán trao đổi tín hiệu giữa tài xế, thiết bị vận tải với trung tâm điều hành của hãng hoặc nhà nước. Khi viễn thông ở mức sơ khai, người ta dùng thiết bị liên lạc qua sóng radio, thiết lập hệ thống các trạm báo cáo trên đường (checkpoint), hoặc kiểm soát xe thông qua việc xác định chuẩn thời gian vận hành... Những phương pháp này ít nhiều đều đã phát huy tác dụng trong thực tế, giảm bớt khó khăn trong quá trình quản lý cho các doanh nghiệp có quy mô lớn.

Tuy nhiên, các phương pháp đó vẫn còn những hạn chế mang tính bản chất, không thể nâng cấp. Với phương pháp dùng thiết bị liên lạc radio hiện vẫn đang được xử dụng rộng rãi ở các hãng xe taxi, hệ thống này chỉ có thể xác định vị trí xe và lộ trình xe thông qua báo cáo (và độ trung thực!) của người lái. Với cơ sở đó, rất khó để người điều hành xác minh được độ tin cậy của thông tin, cũng như khó bao quát được mật độ xe trong từng khu vực. Điều ấy dẫn đến giải pháp vá là thông báo từ tổng đài viên sẽ được truyền cho toàn bộ hệ thống xe. Khi ấy, tùy theo khoảng cách và điều phối với nhau, các bác tài ở gần điểm đón khách sẽ được ưu tiên đến trước. Ngoài ra, giải pháp này còn phụ thuộc rất lớn vào độ phủ sóng radio mà công ty lắp đặt.

Một phương pháp cổ điển khác là thiết lập các trạm báo cáo như của các hãng vận tải hành khách hoặc hàng hóa. Khác giải pháp trên một chút, trung tâm ít ra có thể xác định được vị trí và tình trạng xe khi xe có mặt tại trạm, và cũng tốn kém không ít, gây ảnh hưởng không nhỏ đến chi phí vận tải. Tuy nhiên, giải pháp này khá tốn kém khi phải duy trì hệ thống trạm trên các trục vận chuyển.

Với phương pháp quy định chuẩn thời gian vận hành, dễ thấy sự cứng nhắc trong quy định khi không thể cập nhật thực tế giao thông. Trong trường hợp kém may mắn, việc không có giải pháp theo dõi và chứng thực lộ trình vận chuyển khiến khi xảy ra những rủi ro, tai nạn hoặc tranh cãi sẽ không có cơ sở chính xác để phân định. Giải pháp này gây ra không ít áp lực bất lợi cho người lái xe khi phải vun vén làm sao để khoản tiền xăng dầu không bị quá vượt ngoài túi tiền.

Ngoài ra, với những công ty chuyên cho thuê xe, những giải pháp quản lý như trên đều không thể áp dụng được.

  "Hệ thống VietMap GPS Tracking cho phép người sử dụng thông qua máy tính hoặc ĐTDĐ quan sát gần như trực tuyến các thông số của đội xe đang di chuyển trên đường như vị trí, vận tốc, hướng di chuyển, tình trạng quá tốc độ, nhiệt độ... trên nền bản đồ số chi tiết 63 tỉnh thành. Ngoài ra hành trình của xe còn được lưu lại để mô phỏng lại về sau hoặc tạo lập các báo cáo phân tích thống kê phục vụ cho công tác quản lý đội xe của doanh nghiệp".

Giải pháp mắt thần GPS Tracking

Ứng dụng công nghệ GPS vào hệ thống quản lý đội xe, Công ty VietMap đã phát triển hệ thống VietMap GPS Tracking System, là một hệ thống tự động ứng dụng công nghệ định vị qua vệ tinh (GPS) kết hợp với công nghệ GSM/GPRS và GIS giúp giám sát xe từ xa theo thời gian thực mang lại những lợi ích thiết thực trong công tác quản lý của doanh nghiệp. Ưu thế lớn nhất của VietMap so với tất cả các sản phẩm khác đến từ nước ngoài chính là khối dữ liệu khổng lồ về hệ thống giao thông tại Việt Nam. Ngoài ra, giải pháp phần cứng và phần mềm của VietMap cũng được phát triển phù hợp với điều kiện cơ sở hạ tầng Việt Nam hiện nay.

VietMap GPS Tracking đã được triển khai và đưa vào ứng dụng từ tháng 3 năm 2008 với số lượng người sử dụng ngày càng tăng. Hệ thống VietMap GPS Tracking cho phép người sử dụng thông qua máy tính hoặc ĐTDĐ quan sát gần như trực tuyến các thông số của đội xe đang di chuyển trên đường như vị trí, vận tốc, hướng di chuyển, tình trạng quá tốc độ, nhiệt độ... trên nền bản đồ số chi tiết 63 tỉnh thành. Ngoài ra hành trình của xe còn được lưu lại để mô phỏng lại về sau hoặc tạo lập các báo cáo phân tích thống kê phục vụ cho công tác quản lý đội xe của doanh nghiệp.

Thông qua VietMap GPS Tracking, nhà quản lý có thể giám sát từ xa lộ trình của xe theo thời gian thực với các thông số vị trí xe chính xác đến từng con đường, vận tốc, hướng di chuyển, trạng thái tắt/mở máy xe, trạng thái quá tốc độ. Hệ thống cũng cung cấp nhiều giao diện giám sát khác nhau: giám sát tất cả các xe trên một màn hình bản đồ lớn, giám sát đồng thời nhiều xe trên nhiều màn hình bản đồ nhỏ, giám sát nhiều khu vực đồng thời trên nhiều bản đồ nhỏ... Những tính năng ưu việt này cho phép nhà quản lý có được những thông tin tổng quát nhất, cũng như chi tiết nhất về tình trạng vận hành của đội xe, hoặc từng xe riêng lẻ, qua đó hỗ trợ đắc lực cho việc điều phối và kiểm soát đội xe.

Bài toán cơ sở hạ tầng tại Việt Nam

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc phát triển các hệ thông GPS Tracking tại Việt Nam chính là bài toán cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống viễn thông chưa theo kịp nhu cầu.

Khó khăn ấy xuất hiện cùng với bài toán làm sao để có thể giám sát chặt chẽ các thông tin về lộ trình, tốc độ và trạng thái của phương tiện cần theo dõi. Trong quá khứ, giải pháp được tính đến là ghi thẻ nhớ. Thẻ nhớ sẽ gắn trên phương tiện và ghi lại quá trình di chuyển. Khi về đến trạm chính hoặc trung tâm điều phối, tài xế sẽ giao lại để phân tích. Tuy nhiên, giải pháp này hiện đã lỗi thời do không đảm bảo độ an toàn thông tin cũng như không thể cập nhật liên tục thông tin của phương tiện giao thông để có những chỉ thị và hỗ trợ lập tức.

Hiện tại, giải pháp truyền trực tiếp về trung tâm đang được xem là khả thi nhất. Theo đó, với một SIM điện thoại gắn kèm với thiết bị giám sát nhằm tận dụng sóng GPRS và SMS, GMS để gửi tin nhắn đều đặn về cho trung tâm. Giải pháp này bảo đảm được tính liên tục trong kết nối giữa trung tâm điều hành với từng phương tiện giao thông. Trong một thời điểm, người điều phối có thể nắm rõ chính xác tọa độ và tốc độ của phương tiện giao thông trong hệ thống. Tuy nhiên, nó vẫn chưa khắc phục hoàn toàn lỗi "mất tích" do mật độ phủ GPRS tại Việt Nam chưa cao.

Với Việt Nam hiện tại, đấy là giải pháp tối ưu về kinh tế trong việc giúp các trung tâm điều hành có thể giám thị sát sao hành trình của những phương tiện nằm ngoài vùng phủ sóng của GPRS như hàng không, tàu thủy hoặc các đường giao thông nằm xa trục chính, trung tâm.

Điều kiện cơ sở hạ tầng viễn thông non trẻ của chúng ta, với mức phí còn rất cao chưa cho phép áp dụng phương án truyền thông tin bằng vệ tinh. Theo tính toán sơ bộ, nếu áp dụng phương pháp này, chi phí tại Việt Nam có thể đội lên gấp... 50 lần hệ thống tại các nước phát triển.

Thị trường GPS ở Việt Nam vẫn còn rất nhỏ và khó có thể so sánh với các nước mà GPS đã phát triển từ rất lâu (Nhật, Hàn, Bắc Mỹ, Châu Âu...). Bởi thế, đến lúc này chưa có nhiều đơn vị trong và ngoài nước muốn tham gia. Tuy nhiên, theo định hướng của VietMap, thị trường GPS Tracking sẽ phát triển nhanh hơn hệ thống dẫn đường do nhu cầu và hoạt động giao thông ngày một đa dạng và đến một lúc nào đó sẽ là kênh phát triển chính của công ty.

Quốc Việt